Vụ án Bankland: Tại sao người đứng tên không biết chữ không bị truy tố?

Trong vụ án lừa đảo chiếm đoạt tài sản tại Công ty Bankland, việc cơ quan chức năng không xử lý hình sự đối với những cá nhân đứng tên hộ, bao gồm cả người không biết chữ, gây chú ý.

Viện Kiểm sát nhân dân (VKSND) TP Hà Nội vừa hoàn tất cáo trạng, truy tố Vũ Đức Tĩnh (45 tuổi) cùng 9 đồng phạm về tội danh “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản”. Đây là hồi kết cho chuỗi hành vi sai phạm tại hệ thống các công ty gồm GBF, Bankland và Cawiho trong giai đoạn từ tháng ¹²⁄₂₀₂₁ đến tháng ⁸⁄₂₀₂₂.

Bản chất hành vi lừa đảo của tập đoàn Bankland

Theo kết quả điều tra, Vũ Đức Tĩnh và đồng bọn đã sử dụng chiêu bài huy động vốn, phát hành cổ phiếu nội bộ và bất động sản ảo để chiếm đoạt gần 480 tỉ đồng của hơn 4.700 nạn nhân. Dưới vỏ bọc doanh nghiệp, Tĩnh đã thiết lập một mạng lưới phức tạp, sử dụng nhiều cá nhân đứng tên thay để che giấu danh tính và điều hành mọi hoạt động từ phía sau.

Tại sao người đứng tên không bị truy cứu trách nhiệm hình sự?

Một trong những điểm gây tranh cãi dư luận là việc những cá nhân đứng tên giám đốc hoặc cổ đông sáng lập nhưng không tham gia điều hành lại không bị xử lý hình sự. Dưới góc độ pháp lý, cơ quan điều tra đã làm rõ các yếu tố cấu thành tội phạm:

• Trường hợp của Lê Ngọc Nam: Là lái xe cũ của Vũ Đức Tĩnh, Nam được nhờ đứng tên cổ đông sáng lập Công ty Cawiho. Đáng chú ý, Nam là người không biết chữ, không tham gia điều hành, không ký hợp đồng với nhà đầu tư và không hưởng lợi từ dòng tiền chiếm đoạt.
• Trường hợp của Nguyễn Văn Minh: Tương tự, Minh đứng tên 5% vốn điều lệ cũng chỉ vì được Tĩnh nhờ vả. Dù Minh biết Tĩnh là người chỉ đạo thực tế, nhưng do không trực tiếp tham gia vận hành hay trục lợi, cơ quan chức năng xác định không đủ căn cứ để khởi tố.

Vai trò của nhân viên kế toán và kinh doanh

Ngoài nhóm đứng tên hộ, cơ quan điều tra cũng xem xét kỹ lưỡng vai trò của bộ phận kế toán, hành chính và kinh doanh:

Nhân viên hành chính, kế toán

Những người này được xác định làm việc theo hợp đồng lao động thông thường, nhận lương và thực hiện nhiệm vụ theo sự chỉ đạo. Họ không có ý thức chủ quan trong việc giúp sức lừa đảo hay chiếm đoạt tài sản của nhà đầu tư, do đó không cấu thành tội phạm.

Nhân viên bộ phận kinh doanh

Đây là nhóm nhân viên trực tiếp đi mời gọi đầu tư. Tuy nhiên, kết quả điều tra cho thấy chính họ cũng là nạn nhân khi tin tưởng vào chiến lược của công ty nên đã bỏ tiền đầu tư và rủ rê người thân cùng tham gia. Do không biết bản chất lừa đảo của Tĩnh, họ không bị xem xét xử lý hình sự.

Góc nhìn chuyên gia: Việc phân định rạch ròi giữa “người đứng tên giúp” và “đồng phạm thực sự” dựa trên các yếu tố: mục đích trục lợi, hành vi trực tiếp tham gia và sự hiểu biết về bản chất sai phạm. Đây là bài học cảnh tỉnh cho những người tham gia doanh nghiệp chỉ vì danh nghĩa, tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn nếu không kiểm soát được hoạt động của tổ chức mình đứng tên. Bạn có góc nhìn thế nào về trách nhiệm của người đứng tên hộ trong các vụ án kinh tế?